naukanewsWiadomości promowane

CREDO: smartphone jako detektor cząstek promieniowania kosmicznego

Wykrywanie promieniowania kosmicznego nie jest sprawą łatwą. Ale teraz, dzięki naukowcom z IFJ PAN, każdy może wziąć udział w projekcie CREDO i włączyć się w badania.

CREDO czyli Cosmic-Ray Extremely Distributed Observatory, to zainicjowany i koordynowany przez naukowców z krakowskiego Instytutu Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk program, mający na celu wykrywanie kaskad cząstek wtórnych, które wywoływane są przez promieniowanie kosmiczne.

Kiedy z ziemską atmosferą zderza się bardzo wysokoenergetyczna cząstka promieniowania kosmicznego, inicjuje zjawisko zwane pękiem atmosferycznym. Jest to kaskada cząstek wtórnych, która docierając do powierzchni może pokryć powierzchnię nawet dużej aglomeracji. A obserwacje tych cząstek wtórnych mogą powiedzieć nam wiele na temat tego jak działa wszechświat – od tego, czy ciemna materia rzeczywiście istnieje, aż po to czy niektóre choroby nie są wywoływane przez zjawiska astrofizyczne, które miały miejsce miliardy lat temu.

Okazuje się, że takie cząstki wtórne może wykryć za pomocą zwykłego smartphone’a, robiąc zdjęcie przy całkowicie zakrytym obiektywie. Zwykle takie zdjęcie powinni być całkowicie czarne. Jeśli jednak przez detektor kamery przejdzie cząstka wtórnego promieniowania kosmicznego, może pobudzić to niektóre piksele. Wtedy na czarnym tle powinno się pojawić grupa od kilku do kilkudziesięciu jaśniejszych pikseli. I właśnie takie zdjęcia zbierać będzie aplikacja CREDO Detector, która przygotowana została przez polskich badaczy.

„Naukowy kapitał ludzkiego entuzjazmu jest gigantyczny. Chcemy go choć w części wykorzystać do penetrowania obszarów fizycznej rzeczywistości do tej pory niedostępnych badaniom naukowym. A możemy to zrobić, ponieważ dziś niemal każdy nosi w kieszeni urządzenie zdolne rejestrować pojedyncze cząstki promieniowania kosmicznego. Żeby włączyć się w nasze badania, wystarczy więc jedynie chcieć”, mówi kierujący projektem CREDO dr hab. Piotr Homola z IFJ PAN.

CREDO Detector nie jest wprawdzie jedyną aplikacją do detekcji cząstek promieniowania kosmicznego czy radioaktywności lokalnej, jest to jednak pierwszy program tego typu z otwartym, dostępnym dla każdego kodem. Utrzymaniem i rozbudową aplikacji zajmuje się Politechnika Krakowska, natomiast zbierane za jej pośrednictwem dane gromadzone i przetwarzane są przez Akademickie Centrum Komputerowe CYFRONET Akademii Górniczo-Hutniczej.

Aplikacja CREDO Detector, którą można pobrać na urządzenia z Androidem, rejestruje obrazy wyłącznie wtedy, gdy obiektyw kamery jest przesłonięty (inaczej przestaje być detektorem wtórnego promieniowania kosmicznego), zatem z natury gwarantuje zachowanie prywatności użytkowników. Ponadto właściciel w ustawieniach decyduje, kiedy aplikacja może korzystać z kamery. Można też ustawić aplikację w taki sposób, by wykonywała zdjęcia tylko wtedy, gdy urządzenie podłączone jest do ładowarki, a wykonane zdjęcia przesyłać tylko wtedy, gdy telefon jest połączony z siecią WiFi.

Projekt CREDO jest współfinansowany przez rządy Czech, Węgier, Polski i Słowacji poprzez program Visegrad Grants w ramach International Visegrad Fund (IVF).

Ilustracja: IFJ PAN

podobne treści